Chấm dứt bao lực bắt đầu từ nhận thức, tiếp nối bằng hành động
Chấm dứt bao lực bắt đầu từ nhận thức, tiếp nối bằng hành động
Theo BsCKII Tôn Thất Toàn- Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Khánh Hòa, bạo lực không phải lúc nào cũng thể hiện gào thét hay đòn roi. Phần lớn các hành vi bạo lực thường diễn ra trong im lặng, âm ỉ nhưng kéo dài, để lại những tổn thương sâu sắc trong tâm trí nạn nhân. Thực tế cho thấy, những dạng bạo lực dai dẳng, tàn khốc nhất hiện nay lại không để lại dấu vết trên cơ thể, mà khắc sâu những vết sẹo vô hình về tinh thần và tâm lý.
Bạo lực trên cơ sở giới được các chuyên gia nhận định là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đồng thời là sự vi phạm quyền con người. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có đầy đủ các thống kê phản ánh chính xác tỷ lệ phụ nữ từng chịu ít nhất một hình thức bạo lực trong đời, bao gồm bạo lực thể chất, tình dục, tinh thần và kinh tế. Các nghiên cứu cho thấy, phụ nữ từng bị bạo lực có nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần cao gấp ba lần so với những người không trải qua bạo lực.
Để hiểu đúng và đầy đủ về bạo lực trên cơ sở giới, cần phân biệt rõ giữa “giới tính” và “giới”. Giới tính là những đặc điểm sinh học bẩm sinh, không thể thay đổi, trong khi giới là các vai trò, kỳ vọng, chuẩn mực xã hội gán cho nam và nữ, có thể thay đổi theo thời gian, văn hóa và bối cảnh xã hội. Chính những định kiến giới và khuôn mẫu giới cứng nhắc là nguyên nhân sâu xa dẫn đến bất bình đẳng và bạo lực.
Các chuyên gia chỉ ra bốn loại bạo lực giới phổ biến. Thứ nhất là bạo lực thể chất, bao gồm đánh đập, xô đẩy, giam giữ, ép lao động quá sức. Đây là dạng dễ nhận thấy nhất và thường đi kèm với các hình thức bạo lực khác. Thứ hai là bạo lực tinh thần, thể hiện qua chửi mắng, sỉ nhục, hạ thấp giá trị, đe dọa, kiểm soát cưỡng ép. Dạng bạo lực này thường bị xem nhẹ nhưng có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần, không kém gì bạo lực thể chất.
Thứ ba là bạo lực tình dục, bao gồm cưỡng ép quan hệ, quấy rối tình dục, ép mang thai hoặc phá thai. Ngay cả trong quan hệ hôn nhân, nếu không có sự đồng thuận thì hành vi quan hệ tình dục vẫn được coi là bạo lực. Thứ tư là bạo lực kinh tế, thể hiện qua việc kiểm soát tiền bạc, cấm đi làm, đi học, chiếm đoạt tài sản, khiến nạn nhân mất tự chủ, phụ thuộc hoàn toàn vào người gây bạo lực và khó có khả năng thoát khỏi vòng xoáy bạo lực.
Bạo lực trên cơ sở giới không chỉ gây tổn hại trước mắt mà còn để lại hậu quả lâu dài đối với sức khỏe tâm thần. Theo các chuyên gia, bạo lực có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các rối loạn tâm thần như lo âu, căng thẳng kéo dài, mất ngủ, trầm cảm, rối loạn stress sau sang chấn, thậm chí dẫn đến ý định và hành vi tự tử. Ở chiều ngược lại, những người có vấn đề sức khỏe tâm thần lại có nguy cơ cao hơn trở thành nạn nhân của bạo lực, đặc biệt trong bối cảnh nghèo đói, lạm dụng chất gây nghiện và sự kỳ thị xã hội.
Đáng lưu ý, phụ nữ mắc các rối loạn tâm thần nghiêm trọng có nguy cơ bị bạo lực tình dục cao gấp sáu lần so với dân số chung. Các chuyên gia mô tả bạo lực gia đình thường diễn ra theo một “vòng xoáy” gồm ba giai đoạn lặp đi lặp lại. Đầu tiên là giai đoạn mâu thuẫn gia tăng, tiếp theo là giai đoạn bạo lực bùng nổ với những hành vi gây tổn hại. Sau đó là giai đoạn “trăng mật”, khi người gây bạo lực xin lỗi, hối hận, hứa hẹn thay đổi, tặng quà, khiến nạn nhân hy vọng và tha thứ. Chính vòng lặp này tạo ra sự hy vọng giả tạo, dần bào mòn lòng tự trọng và khả năng ra quyết định của nạn nhân, khiến việc thoát khỏi bạo lực trở nên vô cùng khó khăn.
Các thống kê cũng cho thấy tỷ lệ nạn nhân của bạo lực gia đình và lạm dụng đặc biệt cao ở những người đang sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần. Nếu hệ thống y tế chỉ tập trung vào chẩn đoán và điều trị triệu chứng mà không chú ý đến trải nghiệm bị bạo lực, nguy cơ bỏ sót hoặc xem nhẹ vấn đề này là rất lớn.
Trong cộng đồng, khi nhận thấy những dấu hiệu cảnh báo như một người trở nên im lặng, thu mình, lo lắng vô cớ, sợ hãi, thay đổi tính cách đột ngột, giảm sút kết quả học tập hoặc công việc, luôn bị kiểm soát điện thoại, các mối quan hệ xã hội, cần chủ động tạo ra một không gian an toàn để lắng nghe và hỗ trợ. Việc lắng nghe cần được thực hiện trên tinh thần không phán xét, tôn trọng quyết định của người bị bạo lực, không gây áp lực và không tiết lộ thông tin khi chưa có sự đồng ý, trừ trường hợp có nguy cơ đe dọa đến tính mạng.
Ưu tiên hàng đầu trong can thiệp bạo lực là bảo đảm an toàn về thể chất và tâm lý cho nạn nhân, đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch an toàn phù hợp. Ngành Y tế cần xác định phòng, chống bạo lực giới là một nội dung cốt lõi trong chăm sóc sức khỏe tâm thần, tăng cường đào tạo chuyên sâu cho nhân viên y tế, đồng thời kết nối hiệu quả các dịch vụ hỗ trợ nạn nhân.
Các chuyên gia nhấn mạnh, chấm dứt bạo lực không thể chỉ dừng lại ở lời kêu gọi. Quá trình này phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức, được tiếp nối bằng những hành động cụ thể và duy trì bằng sự tử tế mỗi ngày. Sức khỏe tâm thần cần được trân trọng và bảo vệ ngang bằng với sức khỏe thể chất, bởi đó chính là nền tảng cho một cộng đồng an toàn, nhân ái và phát triển bền vững.
Lâm Quyên
Tin tức liên quan
- Đang truy cập198
- Hôm nay7013
- Tháng hiện tại88421
- Năm hiện tại88421
- Tổng lượt truy cập13282271
- Xem tiếp >>
